Κείμενο: Λουίς Σάντος

Οι πρώτες πρίμουλες, οι νάρκισσοι και άλλοι τύποι ανθών έχουν κάνει την εμφάνισή τους. Οι γάλανθοι, τα «σκουλαρίκια» του χειμωνιάτικου τοπίου, είναι παρόντες προ πολλού. Είναι τέλος Ιανουαρίου με αρχές Φεβρουαρίου. Ή μήπως τέλος Φεβρουαρίου με αρχές Μαρτίου;  Νομίζω δεν είναι πολύ ξεκάθαρο¹, αλλά κάπου σε αυτό το χρονικό διάστημα, σε περίοδο πανσελήνου, γιόρταζαν τα Ανθεστήρια στην αρχαία Αθήνα. 

Η γιορτή της ανθοφορίας  

Τα Ανθεστήρια ήταν μια τριήμερη γιορτή αφιερωμένη στο θεό Διόνυσο. Οι λόγοι να γιορτάσουν ήταν το καινούριο κρασί, ο ερχομός της άνοιξης, η ανανέωση της φύσης, η ζωή. Ορθοί λόγοι (γιατί να μην τα γιορτάζαμε ακόμα;²). Κατά την πρώτη μέρα (Πιθοίγια), άνοιγαν για πρώτη φορά τους πίθους γεμάτους κρασί και  δοκίμαζαν την καινούρια παραγωγή. Τη δεύτερη μέρα (Χόες, αγγεία με τρίφυλλο χείλος ), λάμβανε μέρος η φαντασμαγορική πομπή του Διονύσου, όπου ο θεός οδηγούσε μια άμαξα  και η γυναίκα του άρχοντος βασιλέως παντρευόταν συμβολικά το θεό σε ιερό γάμο. Η τρίτη μέρα (Χύτραι) είχε αντίθετο χαρακτήρα. Ήταν μια μέρα πένθους αφιερωμένη στους νεκρούς. Οι άνθρωποι μαγείρευαν λαχανικά σε τσουκάλια και τα προσφέρανε στα κακά πνεύματα, στις Κήρες του θανάτου³. 

Οι χόες 

Κατά τη διάρκεια της δεύτερης μέρας λοιπόν,  γινόταν κάτι το ασυνήθιστο, και όχι επειδή οι άνθρωποι πίνανε όλη νύχτα και μεθούσαν – εξάλλου αυτό δεν είναι ασυνήθιστο-, αλλά επειδή τα τρίχρονα παιδιά δοκίμαζαν κρασί για πρώτη φορά. Οι μικροί χόες, οι κανατούλες που χρησιμοποιούσαν τα παιδιά, έχουν φτάσει μέχρι τις μέρες μας και αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για τα αρχαία παιχνίδια, καθώς πάνω σε αυτούς υπάρχουν αναπαραστάσεις με παιδιά που παίζουν κατά τη διάρκεια του πανηγυριού.  

Ας δούμε κάποια παραδείγματα που σήμερα βρίσκονται στο μουσείο Τέχνης και Ιστορίας των Βρυξελλών. 

Χους 440-420 π.Χ. 

Αυτός ο χους χρονολογείται τον 5ο αιώνα π.Χ. Εδώ μπορούμε να δούμε  ένα παιδί που σύρει ένα άλλο παιδί σε αμαξάκι. Η σκηνή αποτυπώνει έναν από τους πιο αγαπημένους τρόπους διασκέδασης μεταξύ των παιδιών. 

Inv. A.906 

Ancient Chous by Greektoys.org on Sketchfab

Χους 430-410 π.Χ. 

Προσφορά για τη γιορτή του θεού Διόνυσου. Το ένα παιδί κρατάει γλυκά και το άλλο κρατάει δάδα και χόα. 

Inv. A.2318 

Ancient Chous by Greektoys.org on Sketchfab

Χους 440-420 π.Χ. 

Σε αυτό το παράδειγμα έχουμε ένα μικρό αγόρι που κρατάει μια κανάτα και μια δάδα, καθώς ένα σκυλάκι τρέχει από πίσω του. Αυτή η σκηνή είναι συνηθισμένη σε αναπαραστάσεις πάνω σε άλλα δοχεία, όπως θα δούμε στο τόντο κύλικας που ακολουθεί. 

Inv. A.2319 

Ancient Chous by Greektoys.org on Sketchfab

Τόντο κύλικας 480 π.Χ. 

Παιδί που παίζει με σκύλο. Αυτή η σκηνή  μας κάνει να υποθέσουμε ότι τα κατοικίδια ήταν κομμάτι της καθημερινότητας ενός παιδιού. 

Ζωγράφος: Βρύγος 

Inv.R.350 

Boy with his dog – Garçon et son chien by Greektoys.org on Sketchfab

Η ψηφιοποίηση έγινε από την ομάδα του Greektoys Children’s Revolution®. Μοντέλα αυτών των αγγείων είναι διαθέσιμα στο Εικονικό Μουσείο Αρχαίων Ελληνικών Παιχνιδιών, όπου μπορείτε ελεύθερα να περιηγηθείτε και να μάθετε για αυτά. 

1. Οι εγκυκλοπαίδειες διαφωνούν ως προς αυτό.

2. Ίσως το Καρναβάλι είναι μια σύγχρονη μορφή των Ανθεστηρίων.

3. Joint Association of Classical Teachers’ Greek Course (2008). The World of Athens: An introduction to Classical Athenian Culture. Cambridge: Cambridge University Press.